Bu Blogda Ara

Arşiv

Fiilde Çatı

Muhalefet liderlerinden Devlet Bahçeli’nin “fiilî duruma hukukî boyut kazandırmak” gerekliliğini dile getirip iktidar partisinden konu ile ilgili taslak çalışması varsa meclise getirmesini istemesi üzerine, mevcut anayasamızın 18 adet maddesini değiştirmeyi öngören, hazırlayıcılarının “partili cumhurbaşkanlığı” dediği ve hayata geçerse adı öyle olmasa bile ülkeye yeni bir “fiilî başkanlık” getirecek olan değişiklik paketi TBMM’den geçti.
 
Paket şu anda Cumhurbaşkanlığı makamına gönderildi ve büyük bir sürpriz olmazsa, halk tarafından oylanacağı bir seçimi bekliyor. Olur da “partili cumhurbaşkanlığı” sistemi kabul edilip hayata geçerse ve fiilî olarak “başkanlık” uygulaması başlarsa, sayın Bahçeli nasıl bir tavır takınacak bilmiyoruz. En son 2014 yılında ülkemizde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde bir “çatı adayı” çıkardığını ve onu desteklediğini biliyoruz. “Fiilî durum” ve “çatı adayı” aklıma dilimizde bulunan fiilde çatı konusunu getirdi. Cümlede, fiilin nesne alabilip alamaması ya da öznenin, fiilde bildirilen işle ilgili olarak gösterdiği özellikler fiil çatısı altında incelenmektedir.

Nesnelerine göre fiiller geçişli ve geçişsiz olmak üzere ikiye ayrılır. Öznenin yaptığı işi, başka varlıklar üzerine geçirebilen, nesne alan fiiller geçişlidir. Nesne alan deyince aklınıza sakın özne gelmesin, konumuz fiil. Yükleme sorulacak “ne?”, “neyi?” ve “kimi?” sorularının cevabı bize nesneyi verir. Meselâ; “Polise emri ben verdim”, “Yüzde elliyi evde zor tutuyorum”, “Ne istediler de vermedik?”, “Rabbim ve milletim beni affetsin” cümlelerinde fiiller geçişlidir ve altı çizili kelimeler nesnedir. Tabiî, fiil geçişli diye cümlede nesnenin geçmesi gerekmiyor. “Sıfırladık amcacığım” cümlesinde gizli bir nesne var, söylenmediği için neyin sıfırlandığını bilmiyoruz, ama fiilin geçişliliğine halel gelmiyor.

Nesne almayan fiiller geçişsizdir. “Demokrasi bir tramvaydır, gittiğimiz yere kadar gider, orada ineriz” ve “Ben tatmin oldum” cümlelerindeki fiiller geçişsizdir. Geçişsiz fiilleri geçişli hale getirmek ve geçişli fiillerin geçişlilik derecesini arttırmak için fiillere “-r”, “-t” veya “-dir” eklerinden birini getirerek oldurgan ve ettirgen fiiller elde edilebilir. Meselâ “Ben çocuklarıma helâl lokma yedirmedim” ve “Dindar bir nesil yetiştireceğiz” cümlelerindeki fiiller gibi.
Özne ile etkileşimine göre fiiller; etken, edilgen, dönüşlü ve işteş olmak üzere dört kısımda inceleniyor. Faili belli olan fiiller etkendir. “Tulumbada su bitti” cümlesinde özne sudur. Faili meçhule kurban giden fiiller de edilgendir “Kandırıldık” cümlesindeki gibi. Kim kandırıldı? Biz. Peki kim kandırdı? İşte o belli değil. En azından bu cümlede belli değil. Edilgen cümlelerde takiyye yapıp özne gibi görünen nesnelere de sözde özne denir, bunlara da ayrıca dikkat etmek gerekir tabi.
Fiili yapanın da, fiilden etkilenenin de özne olduğu fiillere dönüşlü fiiller denir. “Yeni adımlara hazırlanıyoruz” cümlesindeki gibi. Birden fazla özne tarafından karşılıklı yapıldığı anlamı olan fiillere de işteş fiiller denir. “Çok engelle karşılaştık” cümlesi buna bir örnektir.

Vaktiyle çatı adayı çıkarmış ve bugünkü fiili durumdan rahatsız olup hukukileşmesi gerektiğini savunan biri fiilde çatıya dikkat ederek hareket etmelidir. Kısaca fiilin “geçişlilik” derecesini öğrenmeli, başka durumlara geçiş için kullanılmayacağından emin olmalıdır. Nesne alıp almadığına dikkat etmelidir. Kendisinin etken mi yoksa edilgen mi kalacağını görebilmeli, atacağı bütün adımların kendilerine dönüşlü bir etkisi olacağını bilmelidir. Çatı önemlidir…
Link: http://www.yeniasya.com.tr/adnan-nacir/fiilde-cati_423097

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız denetlendikten sonra uygun görülürse yayınlanacaktır. Genel ahlâka mugayir ifadeler, hakaretler veya spam türündeki muhtevaya sahip yorumlar, takdir edersiniz ki, yayınlanmayacaktır. Onun haricinde her türlü yorum yapabilirsiniz, yapınız hatta...

Öne Çıkan Yayın

Bir Bekadır...

Gazete Duvar karikatürü   Son zamanlarda, Türkiye’deki kutuplaşmayı anlatan “Bir Başkadır” adlı dizi konuşuluyor. Dizide çizilen farklı kesi...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

İlgili Diğer Yazılar: